Thơ Về Chùa Hương

 - 

Chùa mùi hương là danh thắng khét tiếng của nước ta. Xưa, chúa Trịnh Sâm đang đề tặng năm chữ “Nam thiên đệ tuyệt nhất động”; nay, lại được ca tụng là “Vịnh Hạ Long bên trên cạn”.

Bạn đang xem: Thơ về chùa hương

Tọa lạc trên hàng núi mùi hương Sơn (huyện Mỹ Đức, Hà Nội), miếu Hương nằm trong không gian vừa hoang sơ, hùng vĩ, vừa thơ mộng, trữ tình, có mây nước, núi ngàn thuộc hòa quyện, gồm cỏ cây cối mướt lặng bình và mọi hang động long lanh đá ngũ sắc… từ năm 1962, chùa Hương (còn gọi là quần thể danh thắng Hương Sơn) đã được Nhà nước xếp hạng là di tích Quốc gia.

Một danh thắng như vậy sao ko là nguồn xúc cảm cho những thi nhân? Huống chi nó còn là nơi đất Phật, không chỉ có để thưởng ngoạn mà hơn nữa để thanh lọc chổ chính giữa hồn, thanh thản chổ chính giữa linh; là nơi du khách tìm mang lại vãng cảnh mà lại cũng để hành hương. Thắng cảnh mùi hương Sơn, vì thế thơ mộng nhưng linh thiêng, sexy nóng bỏng mà thanh tịnh, mỹ lệ nhưng mà bàng bội bạc vị thiền… Những điểm lưu ý này chẳng phải kê gợi cảm hứng cho các thi nhân đó sao?

*

Từ nắm kỷ XIX, bà thị xã Thanh Quan vẫn có bài thất ngôn bát cú hơi toàn bích về miếu Hương. Bài thơ như một bức tranh thu nhỏ tuổi mà không thiếu thốn về thắng cảnh mùi hương Sơn, và qua đó hiện lên dòng hồn riêng biệt của cảnh, chiếc vị thiền của đất Phật:

Cảnh hương Sơn

Đệ tuyệt nhất Nam thiên ấy cảnh nàyThuyền nan đón quý khách mái chèo layHai mặt quả núi lồng gương suốiBốn phương diện hoa nghìn rủ trơn câyCửa Phật lơ thơ tầng đá giãiChùa Tiên bao la khói hương bay“Nam vô”, giờ dậy thưa trằn tụcNon nước Bồng Lai new thấy đây!

Cao Bá Quát có đến Mười khúc vịnh hương Sơn, từng khúc vịnh một cảnh, và mười khúc tổ hợp lại thành một tuyệt hảo khá gắng thể, tấp nập về chùa Hương. Tất cả khúc ưu tiền về tả cảnh:

Một khúc đồng bằng suối rẽ đôiTiều phu về sớm tự chân đồiTrở về trỏ nẻo fan chơi núiHái lá thuyền con lờ lững trôi(Khúc I)

Có khúc lại thiên về triết lý khu vực cửa Phật:Chín khúc lên cao gặp suối trongChùa Tào Khê vắng, sương bao phongThôi chớ hỏi chuyện chìm xuất xắc nổiHãy thử cùng sư rửa tấc lòng.(Khúc II)(Tú tài Đào Văn Bình dịch)

*

Nhưng đề xuất đến Chu táo tợn Trinh cùng với Hương Sơn cảnh quan ca mới có được bức tranh hoàn chỉnh nhất với cũng là bức tranh đúng độc nhất về chùa Hương: vừa là chiến hạ cảnh của “Nam thiên đệ độc nhất động”, lại là khu đất Phật, nơi cảnh quan đều ở trong về bụt, đếu ngấm vị thiền:

Bầu trời, cảnh Bụt

Thú hương Sơn ao ước lâu nay nay!Kìa non non, nước nước, mây mây“Đệ duy nhất động” hỏi là đây bao gồm phải?Thỏ thẻ rừng mai chim bái tráiLửng lơ khe Yến cá nghe kinhThoảng bên tai một tiếng chày kìnhKhách bể dâu giật bản thân trong giấc mộng!

Cảnh mùi hương Sơn được thi nhân tóm gọn trong tứ chữ thật tài tình: “Bầu trời, cảnh bụt”. Từ cảm hứng đó, Chu táo tợn Trinh vừa làm cho sống dậy từng nét rảnh rỗi của danh lam, vừa đem đến vị thiền cho chiến hạ cảnh. Và đó chính là cái hồn, vẻ đẹp rất dị của cảnh sắc chùa Hương, vì nếu thiếu thốn đi mẫu vị thiền thì không hề là miếu Hương nữa. Trong bài xích Hương tô hành trình, chính ông sẽ nói rõ điều đó?

Lạ vắt vừa bén hương thơm ThiềnMà trăm não với ngàn phiền sạch không.Còn ở Hương Sơn phong cảnh ca, hai liên minh đưa ta về với đất Phật:Lần tràng hạt, niệm: “Nam vô Phật…”Cửa tự bi công đức biết là bao.

Ấy là loại khoảnh tương khắc thi nhân quên bản thân là thi sĩ để mà lại sống trong bầu không khí thiền của Phật tử, cũng là lúc kẻ vãng cảnh chùa Hương thành người hành hương về đất Phật nhằm thanh lọc vai trung phong hồn.

Các thi sĩ lãng mạn thường xuyên được chùa Hương gợi cảm hứng một phương pháp gián tiếp để có những tứ thơ nhẹ nhàng, êm rất đẹp về tình yêu. Đó là câu chuyện “Rau sắng chùa Hương” của Tản Đà, ái tình thơ mộng của một cô nhỏ xíu đi chùa Hương (Nguyễn Nhược Pháp), và tình ái lãng mạn của Nguyễn Bính với cô hái mơ. Cả ba tình ái này đa số dính líu ít nhiều đến chùa Hương.

*

Vào cơ hội hội miếu Hương năm 1923, Đỗ Tang thiếu nữ đọc được bài thơ Rau sắng chùa Hương của Tản Đà in ở Truyện trần gian I, như sau:

Muốn ăn rau sắng miếu HươngTiền đò hổ hang tốn con phố ngại xa.Mình đi ta ở lại nhàCái dưa thời khú, cái cà thời thâm.

Đỗ Tang bạn nữ liền giữ hộ rau sắng kèm theo bốn câu thơ đến Tản Đà. Nhận thấy rau cùng thơ, Tản Đà viết trên Truyện trần gian II: “… lạ thay! phân vân ai, mà lại hẳn là “một fan tình nhân lạ lẫm biết” đây! Nay dường như không biết giả nhời về đâu mà lại cảm ơn, vậy nhân Truyện ráng gian, kính in bức ngọc thư của người nào và xin nối mấy lời cảm tạ:

Nguyễn Tiên Sinh nhã giám,

Kính dâng rau sắng chùa Hương,Đỡ ai tiền tốn con đường đỡ xa.Không đi thời gởi lại nhà,Thay mang lại dưa khú cùng là cà thâm.Đỗ Tang cô bé bái tặngMấy nhời bái tạ tri âm,Đồng bang là nghĩa, đồng trung ương là tình,Đường xa rau hãy còn xanh,Tấm lòng thơm thảo bát canh ngọt ngào.Yêu nhau xa cách càng yêu,Dẫu rằng suông nhạt mà những chưa chan.Nước non khuất nẻo như nhàn,Tạ lòng xin mượn trần thế đưa tình.

Xem thêm: Đặc Điểm Của Gỗ Xoan Đào Là Gì, Có Tốt Không, Thuộc Nhóm Mấy

Nguyễn xung khắc Hiếu bái phục

Sau này, Tản Đà mới biết Đỗ Tang nữ giới tên thật là Nguyễn Thị Khê, hiệu tuy vậy Khê, em ruột con gái sĩ Tương Phố, y tá nhà thương Hà Nam, sau thay đổi về làm y tá nhà thương Bắc Giang.

*

Xuyên suốt bài bác thơ Chùa Hương của Nguyễn Nhược Pháp là ái tình đầu đời của cô bé mười lăm tuổi trong một chuyến du ngoạn thăm miếu lễ Phật. ái tình thật thơ mộng bởi nó mang đến với cô bất thần và êm vơi biết bao. Người cô yêu là một trong văn nhân thanh lịch, ngỡ như mọi việc sẽ xuất sắc đẹp, làm sao ai biết “Giờ vui đời có vậy/ thoảng ngày vui qua rồi!”. Bài thơ khép lại bằng một chút mong muốn mong manh của cô bé nhỏ trước Phật đài mùi hương Tích:

Ngun chết giả khói mùi hương vàngSay trong giấc mơ màngEm mong xin Giời PhậtSao mang đến em mang chàng!

Đây là côn trùng tình nảy sinh trên khu đất Phật nên bên cạnh đó nó không thể lấm hồng trần ai mà lại thấm một vị thiền vơi nhàng, thanh khiết. Nó khởi sắc thanh cao như cảnh “Sông nước chảy/ Đưa cánh buồm lô nhỏ”, lại sở hữu gì rất linh thiêng trong “Động thẳm nhẵn xanh ngời/ Gấm thêu nai lưng thanh nhũ/ Ngọc nhuốm mùi hương trầm rơi”, nhằm rồi cuối cùng “Say trong lửa hương mơ màng” của mùi hương thiền đất Phật. Đó là vẻ đẹp mắt riêng của tình ái này, cùng ta hiểu vì chưng sao tình yêu nơi của Phật ấy lại dễ ợt đến với trái tim thi sĩ hữu tình như Nguyễn Nhược Pháp để ông sáng tác ra bài thơ nổi tiếng Chùa Hương.

*

Mối tình trong bài thơ Cô hái mơ của Nguyễn Bính tất cả khác. Nó ko lãng mạn theo kiểu thấm vị thiền như tình yêu cô nhỏ xíu trong Chùa Hương, mà lãng mạn theo phong cách trần tục của đời thường. Không tồn tại “cảnh bụt”, không tồn tại “mùi thiền”. Dòng dính líu của bài bác thơ này với danh chiến thắng chùa hương thơm chỉ ở hai chi tiết: động mùi hương Sơn (“Cách cồn Hương đánh nửa dặm đường”) với rừng mơ (chùa Hương tất cả rừng mơ, có cách gọi khác là thung mơ). Bài bác thơ ghi lại một mối tình thoáng qua giữa tác giả và cô hái mơ trong một quang cảnh thật lãng mạn: Chiều sẽ xuống dần, thai trời lặng lẽ và trong trẻo, một cô hái mơ thập thò trong rừng mơ… cùng khách thơ sẽ thơ thẩn trên đường chiều đó… Một cuộc đối thoại hình như chỉ đối chọi phương vào một tình yêu vừa chớm nở? Nhưng cô nàng không vấn đáp mặc đến thi nhân vẫn muốn níu kéo cô về công ty mình một ngôi nhà cũng rất lãng mạn:

Nhà ta sinh hoạt dưới gốc cây dươngCách đụng Hương đánh nửa dặm đườngCó suối nước vào tuôn róc ráchCó hoa bên suối ngát chuyển hương…

Bài thơ khép lại bằng ái tình vừa bắt đầu chớm nở đang tan đổ vỡ ngay của chính bạn khách thơ đó:

Cô hái mơ ơi!Chẳng vấn đáp nhau đem một lờiCứ yên rồi đi rồi qua đời bóngRừng mơ hiu hắt lá mơ rơi…

Cô hái mơ được in ấn trong tập “Lỡ bước sang ngang” năm 1940 tại Hà Nội. Nó không bi ai và đau xót như Lỡ bước sang ngang mà chỉ với nỗi bi tráng “hiu hắt cúa lá mơ rơi” vơi nhẹ cùng lãng mạn…

Cả hai bài xích thơ Cô hái mơ cùng Chùa Hương số đông được phổ nhạc đề xuất sức phủ rộng của nó trong công chúng càng lớn. Còn câu chuyện “rau sắng chùa Hương” thì được truyền tụng rộng rãi trong nhân dân toàn nước ta. Vậy là qua thơ, chùa Hương đã đến với đa số nhà…

*

Chùa Hương cũng là nguồn xúc cảm dồi dào cho những nhà thơ sau cách mạng tháng Tám. Danh thắng nơi cửa ngõ Phật ấy đã giúp họ nảy ra các tứ thơ hay nhằm viết yêu cầu những câu thơ đẹp giữ giàng cho đời, cho bé cháu mai sau. Thông thường, bạn ta mang lại vãng cảnh chùa Hương vào ngày xuân (lễ hội miếu Hương bắt đầu từ ngày Nguyên Tiêu, tức rằm mon Giêng cho tới rằm tháng Hai). Nhưng mà nhà thơ Nguyễn Xuân sanh lại mang đến thăm chùa vào mùa đông, tháng 12-1962. Ông đang viết bài xích Trước xuân, thăm miếu Hương với 1 tứ thơ khá độc đáo:

Đò đi ngược suối. Cuối đôngLòng anh những hy vọng tìm xuân trước ngày…

Và ông đang tìm thấy mùa xuân ngay một trong những ngày cuối đông lúc ông đặt chân lên win cảnh chùa Hương. Vày sao bao gồm chuyện lạ này? vì chưng Hương Sơn đẹp nhất quá… tình quá… lại hiếu khách hàng nữa, đã khiến mùa đông – miếu Hương thành mùa xuân – trong tâm tác giả. Tự trái tim thi nhân trào ra đều dòng cảm giác như quan yếu nào chống nổi:

Sáng trời. Mùi hương Tích gió hanhNắng thơm mặt suối, thanh xanh vào mùaXuân không về, núi chưa mưaNhưng mặt ta khắp rừng mơ nở rồiKhăn tơ xuân trải thung dàiAnh nghe xuân đến: bên đồi, cách em…Đại già còn white sương đêmChờ ai hò hẹn bên thềm mùa xuân.

Tám câu thơ đã vẽ bắt buộc một bức tranh hoàn hảo nhất về hương Tích. Và không có bất kì ai nghĩ rằng đấy là cảnh nhan sắc của ngày đông chùa Hương vì chưng sắc xuân đã tràn đầy (tám câu thơ mà gồm đến bốn từ xuân).

Viết về chùa Hương theo phong cách tả trực tiếp như Nguyễn Xuân Sanh không nhiều, mà thường những thi nhân giỏi viết theo lối hoài niệm. Đối với các thắng cảnh – trung tâm linh như miếu Hương, viết theo lối này là đắc đại nhất, bởi nó cho phép công ty thơ có thể xoáy sâu vào một hồi ức lưu niệm hay một tuyệt vời đặc nhan sắc của miếu để bày trò quan tâm đến của bản thân trước cuộc sống hiện tại. Đó là những bài Nhớ hoa mơ mùi hương Tích của Vũ Quần Phương, Về bến Chân Như của phái nam Sơn, Thỏ thẻ với miếu Hương của tận hưởng Triều…

*

Hoa mơ là 1 trong những nét đặc trưng của cảnh sắc chùa Hương, một ấn tượng không thể nào quên đối với ai đã từng mang đến vãn cảnh chùa. Nó là một nét trẻ đẹp của thiên nhiên bảo phủ quần thể danh chiến hạ Hương Sơn, cơ mà nó còn là một nét trẻ đẹp – trọng điểm linh trong tâm địa mỗi con fan hành hương thơm về đất Phật. Nó mang màu trắng tinh khiết, tỏa hương thơm dịu nhẹ, tượng trưng cho sự thanh cao của tâm hồn nhỏ người. Demo hỏi nếu chùa Hương cơ mà thiếu đi cái white color hoa mơ ấy thì sẽ rứa nào? vì thế Vũ Quần Phương bắt đầu Nhớ hoa mơ hương thơm Tích! Đây không hẳn là ghi nhớ về một tuyệt hảo đẹp của miếu Hương cơ mà mình từng yêu dấu ngày nào, mà là “Nhớ hoa mơ hương Tích” bởi nó không còn nữa ở miếu Hương. Chưa hẳn nhớ để mà nhớ; ở đây nhớ để mà đau. bởi vì thế, ngay lập tức khổ đầu bài thơ, ta nhận biết cái chổ chính giữa trạng hụt hẫng, tiếc cùng với việc ngậm ngùi, xót đau của tác giả:

Thung mơ hương thơm Tích không hề nữaĐêm qua nghe gió thức hồn maiChút hương núi cũ có tác dụng xao xuyếnTia sương trầm bay trước Phật đài

Thung mơ không thể nhưng hồn vía vẫn còn, và chút hương núi cũ ấy đã làm cho xao xuyến cả tia khói trầm trước Phật đài! Thật nhức xót biết chừng nào! Liệu lời kêu cứu giúp của hồn mai có thấu mang đến Phật không? Khép lại bài thơ vẫn chính là nỗi ngậm ngùi, nỗi đau ấy; nhưng sát bên nỗi đau lại lóe sáng một ý thức nơi cửa ngõ Phật:

Thung mơ cần thiết thành mơ nữaVườn mai đi biệt vẫn hồn maiĐêm qua sảnh trước về bung nởĐất Phật tuyệt lòng ta mãn khai.

Điều chính yếu là hồn mai vẫn còn, và chỉ việc lòng ta rộng lớn mở (như ở đất Phật) thì hoa mai vẫn bung nở lại.

Nếu Vũ Quần Phương “Nhớ hoa mơ hương Tích” nay không hề nữa để ngậm ngùi, nhức xót, thì phái mạnh Sơn lại dong thuyền Về bến Chân Như nhằm tìm ý nghĩa triết lý của “giọt nước thời gian”. Đó là 1 trong giọt nước mang chân thành và ý nghĩa biểu tượng:

Theo nước mây trôi về bến nhớNước thời hạn chảy mãi vào đờiPhải chăng giọt nước nghìn năm ấyTìm lại cành sen lắng viễn khơi.

Giọt nước ấy có cuộc sống thường ngày riêng của nó, mang ý nghĩa triết lý nhân sinh sâu sắc:

Giọt nước âm thầm rơi giọt nướcHồn ai là giọt nước phân tách đôiĐể xa thăm thẳm quanh đó muôn kiếpGiọt nước lại search giọt nước thôi.

Về bến Chân Như sống đây rất có thể hiểu là về với cõi Phật, cùng “giọt nước lại tìm giọt nước thôi” mang ý nghĩa con người tìm tới với con fan trong một cuộc sống đời thường hòa đồng, thân ái. Bài bác thơ thấm vị “thiền”, với triết lý đạo phật – đó đó là sợi dây contact với thắng cảnh khu đất Phật miếu Hương.

*

Còn tận hưởng Triều lại Thỏ thẻ với miếu Hương như đang trò chuyện với một người thân. Sau ngày giải hòa miền Nam, thống nhất đất nước, bên thơ miền nam bộ ấy mới bao gồm dịp ra thăm khu vực miền bắc và vãng cảnh chùa Hương. Tất cả chút gì mửa nao như người con xa về cùng với mẹ lúc biết mẹ vẫn dang tay chờ đợi mình.

Mang lòng Bến Nghé phải ta vộiMà nơi bắt đầu đại kia hoa vẫn chờ

Bằng con ánh mắt của một công ty thơ, ông nhận thấy nét đặc trưng của chiến thắng cảnh chùa Hương – sẽ là cái greed color Hương Tích kỳ diệu bao che lên toàn bộ mà ko phải ở đâu cũng có:

Đâu đề xuất lá vàng rơi cuối thuNhẹ xanh, xanh mang lại khói Thiên TrùTrời xanh, xanh núi, xanh luôn gióXanh tan cành cây, xanh chuyến đò.

Bốn câu thơ mà tất cả đến bảy từ bỏ “xanh”. Cái màu xanh da trời ấy sẽ thành một tuyệt vời đẹp về miếu Hương trong đôi mắt thi nhân, khiến ông rất có thể cảm được cả loại “nhẹ xanh” của sương Thiền Trù, thấy được màu xanh lá cây của gió, cùng như nghe thấy màu xanh lá cây đang “chảy bên trên cành cây”. đo đắn nhà họa sĩ sẽ bộc lộ các màu xanh da trời đó trên bức tranh chùa Hương như thế nào, tuy thế ở đây, bằng ngôn từ thi ca, hưởng Triều đã cho những người đọc cảm nhận được điều đó. Gồm phải là do tình yêu thương của ông đối với chùa Hương? Đúng như vậy. Fan con miền nam ấy ra thăm chùa Hương mà như được về ngôi nhà thân thiện của mình. Cả bài bác thơ là phần nhiều lời “thỏ thẻ” cùng với Mẹ – chùa Hương, với miền bắc bộ nghĩa tình, cho đến lúa ra về, vẫn một giọng thỏ thẻ – yêu thương – ân tình ấy.

Xem thêm: Giá Vé Máy Bay Khứ Hồi Hà Nội Đà Lạt, Giá Vé Máy Bay Đi Đà Lạt Khứ Hồi

Vào chẳng thưa, ra quên trìnhThần hẳn rất vui: khu vực miền nam mình!Từ giã – chân đi hồn lại ngảnhVò rượu gài mơ hay mối tình?

Tấm lòng ở trong phòng thơ tận hưởng Triều miền Nam đối với chùa Hương cũng chính là tấm lòng của quần chúng ta so với danh thắng bậc nhất của đất nước.