Tôn trung sơn là ai

 - 

Tôn Trung tô (1866-1925) còn có tên là Tôn Văn, Tôn Dật Tiên, tín đồ huyện mùi hương Sơn (nay là Trung Sơn) tỉnh Quảng Đông. Ông là nhà bí quyết mạng dân chủ mập ú của Trung Quốc.

Bạn đang xem: Tôn trung sơn là ai

Sớm giác ngộ tứ tưởng dân tộc bản địa – dân chủ, phải sau khi xuất sắc nghiệp trường Y khoa bác Tế (Quảng Châu), ông đã dấn thân vào con đường vận động cứu dân cứu nước. Năm 1894, ông ra đời Hưng Trung Hội sinh hoạt Honolulu (Hawaii) là Hội phương pháp mạng thứ nhất của thống trị tư sản Trung Quốc đặt ra Cương lĩnh: “Đánh đuổi giặc Thát, phục hồi Trung Hoa, sáng sủa lập cơ quan chỉ đạo của chính phủ hợp quần”. Hội vẫn thu hút những nhân sĩ với thanh niên trung hoa yêu nước tham gia, quyên góp tởm phí, buôn bán vũ khí sẵn sàng các cuộc khởi nghĩa quảng châu trung quốc (1895), Huệ Châu (1898) ý định kết phù hợp với phong trào phản đế của Nghĩa Hòa Đoàn sống miền Bắc, nhưng đang không thành công, ông lại nên lưu vong ra nước ngoài.


*

Nhà tưởng niệm


Tháng Tám năm 1905, Hưng Trung Hội của Tôn Trung Sơn, Hoa Hưng Hội của Hoàng Hưng (tức Hoàng tự khắc Cường) thuộc với những Hội đảng không giống họp trên Tokyo (Nhật Bản) lập ra một tổ chức bí quyết mạng thống nhất lấy tên “Trung Quốc Đồng Minh Hội” call tắt là Đồng Minh Hội tất cả cương lĩnh chủ yếu trị là : “Đánh đuổi giặc Thát, phục hồi Trung Hoa, sáng lập Dân quốc, bình quân địa quyền”. Tôn Trung sơn được bầu làm Tổng lý. Tổng bộ Đồng Minh Hội được tạo theo phương pháp “tam quyền phân lập” tiên phong là Tổng lý, bên dưới có bố bộ “Chấp hành”, “Bình nghị” cùng “Tư pháp”.

Tháng 11 – 1905, tờ Dân báo, phòng ban ngôn luận của Đồng Minh Hội tạo ra số đầu tiên. Vào “Lời nói đầu của Dân báo”, Tôn Trung tô đã tổng quan Cương lĩnh chính trị của Đồng Minh Hội thành cha chủ nghĩa “Dân tộc – Dân quyền – Dân sinh”, hotline tắt là Chủ nghĩa Tam dân.

Nhưng chẳng bao thọ sau, mọi kết quả này cách mạng lại bị lâm vào tay bọn quân phiệt phản cồn Viên nuốm Khải! Tôn Trung tô lại nên trải qua 1 chặng con đường đấu tranh mới đầy gian lao khổ ải. Năm 1912, ông cải tổ Đồng Minh Hội thành Quốc Dân Đảng, tiếp tục vận động chống bè đảng quân phiệt Bắc dương.

“Cái chết bỗng ngột trong phòng cách mạng dân chủ, fan bạn bụ bẫm của Đảng cộng Sản Trung Quốc, là một cái tang thông thường cho nhân dân toàn quốc, và vì đó đã hình thành một phong trào tuyên truyền chính trị rộng lớn… chủ nghĩa Tam dân mới chống đế quốc phong kiến, được truyền bá mọi nước rất nhanh chóng.

*

* *

Thật ra không phải đến khi Tôn Trung sơn qua đời, thì công ty nghĩa Tam dân mới được lan truyền rộng khắp, mà ngay trong khi sinh thời của ông, nó đã có ảnh hưởng tới nhiều nước và những nhà yêu nước, phương pháp mạng trên ráng giới. Ngay đối với nước ta, vào 25 năm đầu thế kỷ XX, cầm Phan Bội Châu – công ty chí sĩ yêu nước vượt trội của phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc vn đã chịu tác động sâu sắc mặt đường lối biện pháp mạng và tứ tưởng của Tôn Trung Sơn. Năm 1904, lúc lập ra Duy Tân Hội, ráng Phan đã đặt ra cương lĩnh thiết yếu trị “Đánh xua đuổi giặc Pháp, khôi phục Việt Nam, thành lập nước Quân công ty lập hiến (2), và nhất là khi Cụ đã chuyển qua làn đường khác sang theo tư tưởng dân nhà và ra đời Việt nam giới Quang phục hội năm 1912, đưa ra tôn chỉ độc nhất là “Đánh đuổi giặc Pháp, khôi phục Việt Nam, thành lập nước cùng hòa Dân quốc” Phan Bội Châu được bầu làm Tổng lý, tổ chức cơ cấu tổ chức cùng chức viên của Hội cũng tương đương như Đồng Minh Hội của Tôn Trung Sơn, cũng có ba bộ: bộ Tổng vụ, cỗ Bình nghi và bộ Chấp hành”. Hội cũng có “đội quân quang phục”, đưa ra “phương lược” chế định quốc kỳ, quân kỳ, thi công quân dụng phiếu… trong “Lời phi lộ của việt nam Quang phục hội” nhấn mạnh vấn đề ý nghĩa:

“Gần thì bắt chước theo Tàu (tức theo Tôn Trung Sơn),

Xa thì người Mỹ fan Âu có tác dụng thầy”.


*

Đám tang Tôn Trung Sơn


Đến năm 1924, Phan Bội Châu lại thêm một đợt tiếp nhữa “noi theo” trung hoa Quốc dân đảng của Tôn Trung Sơn, cải tổ Quang Phục Hội thành việt nam Quốc Dân Đảng. Cố đã khởi thảo Chương trình Đảng cương, cùng như vắt nói: “Quy mô tổ chức ở trong phiên bản Chương trình này vớ thảy phần đông dựa theo khuôn chủng loại của trung hoa Quốc dân đảng mà lại châm chước thêm giảm cho đúng với tình trạng nước ta, cũng là 1 thủ đoạn tùy thời cải cách đó vậy” (3).

Như vậy Phan Bội Châu, có lẽ rằng là fan lãnh đạo giải pháp mạng việt nam đầu vắt kỷ XX, cũng là người sớm nhất có thể được tiếp xúc với Tôn Trung Sơn hai lần ở Yokohama Nhật bản (1905) trao đổi tư tưởng, chủ trương phương pháp mạng và về sau một lần sinh sống Nam ghê (1912) hoạt động trên khu đất Trung Quốc, dìm sự giúp đỡ của những đảng nhân phái cách mạng, chịu ảnh hưởng sâu sắc tứ tưởng nhà nghĩa Tam dân của Tôn Trung Sơn, nên lúc được tin Tôn Trung sơn từ trần, Phan Bội Châu có đôi câu đối viếng ghi đậm mối tình cảm sâu đậm đó.

“Chí tại Tam dân, đạo tại Tam dân, ức Hoành Tân, Trí Hòa Đường lưỡng độ ác đàm, tác hữu niềm tin di hậu tử;

Ưu dĩ thiên hạ, lạc dĩ thiên hạ, bị đế quốc chủ nghĩa giả đa niên áp bức, thống phân dư lệ khấp tiên sinh”;

Nghĩa: “Chí sống tam dân, đạo làm việc Tam dân, nhớ nhì lần nói chuyện ở Trí Hòa Đường, Hoành Tân, giữ lại tinh thần cho tất cả những người chưa chết;

Lo vày thiên hạ, vui vì thiên hạ, bị những năm áp bức do bọn Đế quốc chủ nghĩa, cùng phân chia nước mắt để khóc tiên sinh” (4).

*

* *

Và người cũng từng nói: “chủ nghĩa của Tôn Dật Tiên có điểm mạnh là thích phù hợp với điều kiện nước bọn chúng tôi… Tôi nỗ lực làm người học trò nhỏ tuổi của ông” (10).

Xem thêm: Giới Thiệu Nhà Thờ Lớn Hà Nội Tiếng Anh Là Gì, Nhà Thờ Lớn Hà Nội Tiếng Anh Là Gì

Nhưng khi kết nạp và vận dụng một cách sáng chế chủ nghĩa Tam dân của Tôn Trung Sơn, bọn họ cũng thấy có chỗ khác biệt, tất cả sắp xếp ngôn ngữ lẫn giới thuyết nội dung bốn tưởng như: “Tôn Trung đánh viết “Tam dân chủ nghĩa” có nghĩa là Chủ nghĩa ba dân: nhà nghĩa dân tộc, nhà nghĩa dân quyền, công ty nghĩa dân sinh. Tôn Trung Sơn ko nói: dân tộc độc lập, Dân quyền trường đoản cú do, số lượng dân sinh hạnh phúc như quản trị Hồ Chí Minh. Ngược lại, chủ tịch Hồ Chí Minh ko viết “chủ nghĩa” dân tộc độc lập…

Về nội dung, sài gòn chủ trương dân tộc bị áp bức vn đoàn kết cùng với Liên Xô, với giai cấp vô sản những nước và những dân tộc bị áp bức khác tiến công đổ công ty nghĩa đế quốc thống trị Việt Nam, gắn chủ nghĩa quốc tế, ra đời Mặt trận dân tộc bản địa thống tốt nhất trên đại lý liên minh công nông. Sau khoản thời gian giành được hòa bình rồi, đề nghị củng vậy nền độc lập, gây ra một nước nhà giàu mạnh, đồng đẳng với các nước trên thế giới, chủ quyền gắn tức thời với trường đoản cú do. Thế cho nên mà tp hcm mới nhấn mạnh trong tư tưởng của fan đã tất cả thêm một mệnh đề bao gồm tầm độ lớn triết học mang ý nghĩa thời đại “Không tất cả gì quý hơn độc lập, trường đoản cú do” và luôn luôn gắn kết chân thành và ý nghĩa thực tiễn “độc lập cơ mà dân không thừa kế hạnh phúc, tự do thoải mái thì độc lập cũng không có nghĩa lý gì” (11).

Chú thích:

(1) nhà sử học Mác xít china Hà Cán chi đã lý giải tường tận Chủ nghĩa Tam dân bắt đầu như sau: “Không giống hệt như chủ nghĩa Tam dân cũ phản ánh đặc điểm của thời kỳ phương pháp mạng dân nhà cũ (do thống trị tư sản chỉ đạo với mục đích tiến hành nền chuyên thiết yếu tư sản với xã hội nhà nghĩa tư bản) cho thời kỳ biện pháp mạng dân chủ mới, nó vẫn lỗi thời. Chủ nghĩa dân Tam dân mới là chủ nghĩa Tam dân của thời kỳ phương pháp mạng dân công ty mới. Chủ nghĩa dân tộc của Tam dân new phản đối đế quốc, công ty trương “dân tộc china tự ước giải phóng” công ty trương “các dân tộc trong nước đều đồng đẳng như nhau”. Chủ nghĩa dân quyền của Tam dân bắt đầu chủ trương dân quyền là của tầm thường của nhân dân và không làm cho thiểu số người tư sản có tác dụng của riêng. Chủ nghĩa dân sinh của Tam dân new chủ trương “bình quân địa quyền”, “người cày có ruộng”, chủ trương “tiết chế tư bản”, cải thiện đời sống công nhân. Theo Trung Quốc hiện đại cách mạng sử. T.1, Hà Cán chi (chủ biên). Cđ giáo dục xuất phiên bản xã, Bắc ghê 1957. Tr. 59-60.

(2) Phan Bội Châu, Toàn tập, Tập 6, NXB. Thuận Hóa cùng TTVHNNĐT Hà Hội, 2000, tr.156 với 216.

(3) Phan Bội Châu, Tập 6, Sdd, tr. 262.

(4) Phan Bội Châu, Tập 6,Sđd. Tr.155, 269.

(5) Hồ Chí Minh Toàn tập, Tập 2, Nxb CTQG Hà Nội, 1995, tr.461.

(6) Văn kiện Đảng, Tập 1, Nxb CTQG, Hà Nội. 1998, tr.156.

(7) Hồ Chí Minh, Tập 4. Sđd, Hà Nội, 1995, tr.503.

(8) Hồ Chí Minh, Tập 4. Sđd, tr.440.

(9) Hồ Chí Minh, Tập 5, Sđd, 1995, tr. 444-445.

Xem thêm: Phố Cổ Miếu Thành Hoàng Thượng Hải Cổ Kính Giữa Thời Hiện Đại

(10) Dẫn lại theo trang bìa 3 cuốn sách Chủ nghĩa Tam dân. Viện TTKHXH xuất bản, Hà Nội, 1995.